Yangın tüpleri yılda bir kez yerinde genel kontrolden geçirilir ve dördüncü yılın sonunda içindeki söndürücü madde yenilenip gövdenin hidrostatik testi yapılır. Yani hiç kullanılmamış bir tüp bile her dört yılda bir yeniden doldurulmalıdır. Tüp kullanıldıysa, bir saniyeliğine sıkılmış olsa bile, süre beklenmez ve hemen doldurulur.
Bu kural Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in (BYKHY) 99. maddesinden geliyor. Ancak “kontrol”, “bakım”, “dolum” ve “değişim” kelimeleri sık karıştırılıyor. Aşağıda hangi işlemin ne zaman, kim tarafından yapıldığını, tüp tipine göre farkları ve etiketi nasıl okuyacağınızı anlatıyoruz.
Yangın tüpü periyodik kontrol süreleri
| İşlem | Ne zaman? | Kim yapar? |
|---|---|---|
| Göz kontrolü: manometre, pim, mühür, gövde, yerinde durup durmadığı | Ayda bir önerilir | Tüpün sorumlusu (siz, bina görevlisi, yönetim) |
| Yerinde genel kontrol (yıllık bakım) | Yılda en az bir kez | Yetkili yangın söndürücü servisi |
| Söndürücü maddenin yenilenmesi (dolum) ve hidrostatik test | Dördüncü yılın sonunda | Yetkili yangın söndürücü servisi |
| Kullanım sonrası dolum | Her kullanımdan hemen sonra | Yetkili yangın söndürücü servisi |
Yönetmeliğin istediği asgari süre yılda bir kontroldür. Riskli işletmelerde ve iş güvenliği uzmanının talep ettiği yerlerde kontrol altı ayda bir de yapılabilir. Daha sık kontrol hiçbir zaman sorun yaratmaz, daha seyrek kontrol ise denetimde eksik yazılır.
Kontrol, dolum ve değişim arasındaki fark
Yıllık kontrolde ne yapılır?
Servis teknisyeni tüpü yerinde inceler: manometrenin yeşil alanda olup olmadığına, emniyet piminin ve mührün yerinde olup olmadığına, gövdede pas, ezik veya hasar bulunup bulunmadığına, hortum ve lansın tıkalı ya da çatlak olup olmadığına bakar. Tüpün dolu olduğu tartılarak ya da elle kaldırılarak kontrol edilir. İşlem tüpün üzerindeki kontrol etiketine tarih ve imzayla işlenir. Bu kontrol tüpü açmayı gerektirmez.
Dört yılda bir dolumda ne yapılır?
Tüp servise alınır, içindeki söndürücü madde boşaltılır ve tüp açılır. Gövde, basınca dayanıklılığının ölçüldüğü hidrostatik teste tabi tutulur. Testi geçen gövdeye yeni söndürücü madde doldurulur, contalar yenilenir, tüp yeniden basınçlandırılır, mühürlenir ve yeni dolum tarihini gösteren etiket yapıştırılır. Testi geçemeyen gövde kullanımdan çıkarılır.
Tüp ne zaman değiştirilir?
Yönetmelikte “şu kadar yıl sonra tüpü at” diye sabit bir süre yok. Gövde hidrostatik testi geçtiği ve hasarsız olduğu sürece doldurularak kullanılmaya devam eder. Şu durumlarda ise tüpü yenilemek gerekir ya da daha mantıklıdır:
- Gövde hidrostatik testten geçemediyse.
- Gövde paslanmış, ezilmiş, çökmüş ya da kaynak yerlerinde hasar varsa.
- Vana, manometre veya tetik mekanizması arızalıysa ve parçası bulunamıyorsa.
- Tüp küçükse (1–2 kg). Bu tüplerde dolum ve test maliyeti çoğu zaman yeni bir tüpün fiyatına yaklaşır; yenisini almak hem daha kolay hem de size yepyeni bir gövde sağlar.
Tüp tipine göre dolum süreleri
Kuru kimyevi tozlu (KKT, ABC) tüpler
En yaygın tip. Toz zamanla nem çekip sıkışabilir ve topaklanabilir; bu yüzden dördüncü yılın sonunda tozun mutlaka değiştirilmesi gerekir. Topaklanmış toz sıkıldığında tüpten düzgün çıkmaz ve söndürme süresi kısalır. Ayrıntılar: kuru kimyevi tozlu yangın tüpü.
Karbondioksitli (CO₂) tüpler
CO₂ gazı bozulmaz, ama zamanla sızıntıyla eksilebilir. CO₂ tüplerinde manometre bulunmaz; doluluk ancak tartılarak anlaşılır. Yıllık kontrolde tüp tartılır ve etikette yazan dolu ağırlığa göre belirgin bir kayıp varsa dolum yapılır. Gövde yüksek basınçlı bir kap olduğu için periyodik hidrostatik test burada da şarttır. Ayrıntılar: CO₂ yangın tüpü.
Köpüklü ve eko biyolojik tüpler
İçlerindeki köpük solüsyonu zamanla etkinliğini yitirebilir. Genel kural yine dört yıldır; ancak üretici etiketinde daha kısa bir yenileme süresi yazıyorsa o süre esas alınır. Ayrıntılar: köpüklü eko biyolojik yangın tüpü.
Araç yangın tüpleri
Araçtaki tüpler de aynı mantıkla çalışır, ama araçta sıcaklık farkı ve titreşim daha fazla olduğu için toz daha çabuk sıkışabilir. Etiketteki tarihe uyun, ayda bir manometreye bakın. Muayene ve ceza tarafını araç muayenesinde yangın tüpü zorunlu mu yazımızda anlattık.
Tarihi geçti mi, gövde yıprandı mı?
Kuru tozlu, CO₂ ve köpüklü tüplerin yenilerini Tekirdağ genelinde tedarik ediyoruz. Kaç tüp gerektiğini bilmiyorsanız hesaplayıcıyla başlayın.
Yangın tüpünün son kullanma tarihi nerede yazar?
Yangın tüplerinde gıdadaki gibi tek bir “son kullanma tarihi” yoktur. Bakmanız gereken yer tüpün gövdesine yapıştırılmış servis ve kontrol etiketidir. Bu etikette genellikle şunlar bulunur:
- Dolum tarihi: Tüpün en son doldurulduğu ay ve yıl.
- Sonraki dolum tarihi: Dolum tarihinden itibaren dört yıl sonrası. Asıl “son kullanma tarihi” diye bakmanız gereken tarih budur.
- Yıllık kontrol kutucukları: Her yıl yapılan kontrolün tarihi ve kontrol eden kişinin imzası.
- Servis firmasının adı, iletişim bilgisi ve belge numarası.
Yeni alınmış ve henüz servis etiketi olmayan tüplerde üretim ya da dolum tarihi, kullanma talimatının yer aldığı ana etikette veya gövde üzerindeki damgada bulunur. Etiket yoksa ya da okunmuyorsa tüpün geçmişi bilinmiyor demektir; bu durumda servise kontrol ettirin.
Manometre nasıl okunur?
| İbre nerede? | Anlamı | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Yeşil alanda | Basınç normal, tüp kullanıma hazır | Bir şey yapmanıza gerek yok |
| Soldaki kırmızı alanda | Basınç düşük; tüp kullanılmış ya da sızdırıyor | Hemen doldurulmalı |
| Sağdaki kırmızı alanda | Aşırı basınç; genellikle yüksek sıcaklık ya da hatalı dolum | Isı kaynağından uzaklaştırın, servise kontrol ettirin |
Not: Manometre sadece itici gaz basıncını gösterir. İbre yeşilde olsa bile tozun topaklanıp topaklanmadığını göstermez. Bu yüzden dört yıllık dolum süresi manometre yeşilde olsa da uygulanır.
Ayda bir dakika: kendi kontrol listeniz
- Tüp yerinde mi, önü açık mı, levhası görünüyor mu?
- Manometre ibresi yeşilde mi?
- Emniyet pimi ve plastik mühür yerinde mi?
- Gövdede pas, ezik, kabarmış boya var mı?
- Hortum çatlak mı, ucu tıkalı mı?
- Etiketteki sonraki dolum tarihi geçmiş mi, yaklaşıyor mu?
- Son yıllık kontrolün üzerinden bir yıl geçti mi?
Bu yedi sorudan birine “evet, sorun var” cevabı veriyorsanız tüpü servise gösterin ya da yenileyin. Tüpün doğru yerde ve doğru yükseklikte olup olmadığını da yangın tüpü nereye ve kaç cm yükseğe asılır yazımızdan kontrol edebilirsiniz.
Dolumu kime yaptırmalısınız?
Dolum ve bakım işlemleri, TSE’den Hizmet Yeterlilik Belgesi almış yangın söndürücü servislerine yaptırılmalıdır. Servis seçerken şunları isteyin:
- Firmanın güncel TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi.
- Doldurulan her tüp için yeni tarihli servis etiketi ve dolum belgesi.
- Kullanılan söndürücü maddenin standarda uygun olduğuna dair bilgi.
- Tüpleriniz servisteyken yerinize aynı nitelikte yedek tüp bırakılması. Dolum birkaç gün sürebilir ve bu sürede yeriniz korumasız kalmamalı.
İş yerlerinde bu kontrollerin yaptırılmasından işveren, apartman ve sitelerde ise yönetim sorumludur. İtfaiye ya da iş güvenliği denetiminde ilk bakılan şeylerden biri tüplerin etiketleridir.
Sık sorulan sorular
Hiç kullanılmamış yangın tüpü de doldurulmalı mı?
Evet. Dört yıllık süre kullanımdan bağımsızdır. Kuru tozlu tüplerde toz kullanılmasa da zamanla sıkışır; bu nedenle dördüncü yılın sonunda tüp kullanılmamış olsa bile yenilenir.
Yangın tüpü kullanıldıktan sonra ne yapılmalı?
Ne kadar az kullanılmış olursa olsun hemen doldurulmalıdır. Tetik bir kez sıkıldığında vana tam kapanmayabilir ve tüp birkaç gün içinde basıncını tamamen kaybedebilir.
Tarihi geçmiş yangın tüpü işe yarar mı?
Belki çalışır, belki çalışmaz. Topaklanmış toz ya da düşmüş basınç nedeniyle tüp ya hiç püskürtmeyebilir ya da beklenenden çok kısa süre püskürtebilir. Yangın anında bunu deneyerek öğrenmek istemezsiniz; tarihi geçmiş tüpü yenileyin.
Yangın tüpü kontrolü 6 ayda bir mi, yılda bir mi yapılır?
Yönetmeliğin istediği asgari süre yılda birdir. Altı ayda bir kontrol, işletmenin risk durumuna veya iş güvenliği planına göre ek olarak yapılabilir. Aylık göz kontrolünü ise her zaman öneriyoruz.
Yangın tüpleri kaç yılda bir değişir?
Gövde için yönetmelikte sabit bir değişim yılı yoktur. Tüp her dört yılda bir doldurulur ve gövde hidrostatik testi geçtiği sürece kullanılır. Gövde testi geçemezse, hasar görmüşse ya da küçük bir tüpte dolum maliyeti yeni tüpe yakınsa tüp yenilenir.
Dayanak: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Madde 99; TS ISO 11602-2 Yangından korunma, taşınabilir ve tekerlekli yangın söndürücüler: muayene ve bakım standardı.
Yerinizde durum ne, birlikte bakalım
Yerinizin türünü ve m²'sini girin, yönetmeliğe göre hangi üründen kaç adet gerektiğini çıkaralım. İki dakika sürüyor, sonucu doğrudan teklife gönderiyor.