Yangın Tüpü Nasıl Kullanılır? Adım Adım Doğru Kullanım

Yangın tüpü dört adımda kullanılır: pimi çek, hortumu alevin dibine yönelt, tetiği sık, sağa sola süpürerek püskürt. Bunu yaparken rüzgârı ya da hava akımını arkanıza alır, alevden 2–3 metre uzakta durur ve çıkış yolunu hep arkanızda tutarsınız. Hepsi bu kadar basit görünür, ama yangın anında panik herkesin elini ayağını birbirine dolaştırır. Bir 6 kg’lık tüpün içindeki söndürücü genellikle 15 saniye civarında biter; 1–2 kg’lık tüplerde bu süre birkaç saniyedir. Yanlış yere sıkılan her saniye kayıptır.

Bu yazıda kullanım adımlarını, tüp çeşidine göre farkları, yapılan en sık hataları ve en önemlisi ne zaman tüpü bırakıp kaçmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Önce: müdahale etmeli misiniz?

Yangın tüpü küçük, başlangıç halindeki yangınlar içindir. Tüpü almadan önce birkaç saniye içinde şu soruları sorun:

• İtfaiyeye (112) haber verildi mi, binadakiler uyarıldı mı?
• Yangın küçük mü? Çöp kutusu, tava, bir koltuk boyutunu aşmamış mı?
• Duman henüz nefes almayı ve görmeyi zorlaştırmıyor mu?
• Arkanızda açık ve güvenli bir çıkış yolu var mı?
• Elinizdeki tüp bu yangın için uygun mu?

Bu soruların herhangi birine cevabınız “hayır” ise müdahale etmeyin; binayı boşaltın, kapıları arkanızdan kapatın ve itfaiyeyi bekleyin. Hiçbir eşya sizin canınızdan değerli değildir.

Yangın tüpü nasıl kullanılır? Adım adım

Yangın eğitimlerinde bu adımlar İngilizce baş harflerinden dolayı “PASS” olarak öğretilir. Türkçede de aynı sırayı aklınızda tutmanın kolay bir yolu var: Pim, Ağızlık, Sık, Süpür.

1. Tüpü alın ve yaklaşın. Tüpü askısından alın ve dik tutun. Rüzgârı ya da hava akımını arkanıza alarak alevden yaklaşık 2–3 metre uzakta durun. Kapalı alanda çıkış kapısı arkanızda kalmalı.
2. Pimi çekin. Tetiğin üzerindeki emniyet pimini çevirerek ya da çekerek çıkarın. Plastik mühür bu sırada kopar; normaldir.
3. Hortumu alevin dibine yöneltin. Hortumun ucunu tutun ve alevlerin üst kısmına değil, yanan malzemenin tabanına doğrultun. Alev yanan maddenin üstünde görünür, ama söndürülmesi gereken yer yanmanın kaynağıdır.
4. Tetiği sıkın. Kolu sonuna kadar sıkın. Kısa kısa değil, sürekli püskürtün.
5. Süpürün. Hortumu alevin tabanında yavaşça sağa sola hareket ettirin. Yangının yakınınızdaki kenarından başlayıp ileri doğru ilerleyin.
6. İzleyin. Alev söndükten sonra hemen sırtınızı dönmeyin. Söndürülen yer yeniden alevlenebilir; birkaç dakika gözünüz üzerinde olsun ve gerekiyorsa tekrar püskürtün.

Tüp çeşidine göre kullanım farkları

Kuru kimyevi tozlu (ABC) tüp

Adımlar yukarıdakiyle aynıdır. Toz yoğun bir bulut oluşturur; kapalı ve küçük bir odada görüşünüz bir anda düşebilir. Bu yüzden müdahale ederken çıkışın yerini aklınızda tutun. Söndürdükten sonra ortamı havalandırın, tozu solumaktan kaçının.

Karbondioksitli (CO₂) tüp

• Hortumun ucundaki geniş huni (korna) gaz çıkarken çok soğur. Korna gövdesinden değil, sapından tutun; çıplak elle kornaya dokunmayın.
• CO₂ kısa menzillidir; alevin tabanına yakın, ama 1–2 metreden fazla yaklaşmadan çalışın.
• Elektrik panosu ve cihaz yangınlarında idealdir, kalıntı bırakmaz. Ancak kumaş, kâğıt gibi katı maddelerde kor kalabilir ve yangın yeniden canlanabilir.
• Küçük kapalı odalarda kullandıktan sonra hemen çıkın ve ortamı havalandırın; CO₂ odadaki oksijeni azaltır.

Köpüklü ve su bazlı tüp

• Katı madde yangınında alevin tabanına doğrudan püskürtün.
• Yanan sıvıda (benzin, boya gibi) köpüğü doğrudan sıvının ortasına sıkmayın; sıçratırsınız. Bunun yerine yanan sıvının arkasındaki duvara ya da kabın kenarına püskürtün, köpüğün yüzeyin üzerine kayarak örtmesini sağlayın.
• Elektrikli cihazlara yalnızca etikette elektrik testinden geçtiği belirtilmişse ve güvenli mesafeden kullanın.

Özel durumlar

Elektrik yangını

Mümkünse önce sigortayı ya da ana şalteri kapatın. Sonra CO₂ veya kuru tozlu tüple müdahale edin. Su ve su bazlı söndürücüleri, etikette aksi yazmadıkça elektrikli cihazlarda kullanmayın.

Tavada veya fritözde yağ yangını

Asla su dökmeyin. Ocağı kapatın, tavanın üstüne kapak ya da yangın battaniyesi örtün ve soğumasını bekleyin. Kapak kalkınca hava girer ve yağ yeniden tutuşabilir. Kuru tozlu tüpü yakın mesafeden doğrudan tavaya sıkmak yağı etrafa sıçratabilir.

Araç yangını

Kontağı kapatın, herkesi araçtan uzaklaştırın. Kaput içinden duman geliyorsa kaputu tamamen açmayın; hava girişi alevi büyütür. Kaputu yalnızca hafifçe aralayıp tüpün hortumunu aradaki boşluktan içeri yöneltin. Ayrıntılar için araç muayenesinde yangın tüpü zorunlu mu yazımızdaki araç bölümüne bakabilirsiniz.

Üzerinde ateş olan bir insan

Kişiyi durdurun, yere yatırın ve yuvarlanmasını sağlayın; mümkünse üzerine battaniye örtün. Yangın tüpünü bir insanın yüzüne doğru sıkmayın.

En sık yapılan hatalar

• Alevin üstüne sıkmak: Alev söner gibi görünür ama alttaki kaynak yanmaya devam eder.
• Çok uzaktan sıkmak: Söndürücü alevden önce dağılır, tüp boşa biter.
• Çok yakından sıkmak: Basınç yanan malzemeyi dağıtır, yangını yayar.
• Kısa kısa sıkmak: Her bırakışta yangın toparlanır. Tetiği sürekli sıkın.
• Rüzgârı karşıya almak: Toz ve duman yüzünüze gelir, söndürücü alevlere ulaşmaz.
• Çıkışı arkada bırakmamak: Yangın ile kapı arasında kalırsanız kaçış yolunuz kapanır.
• Söndürdükten sonra hemen ayrılmak: Kor halindeki malzeme yeniden alevlenebilir.
• Kullanılan tüpü yerine geri asmak: Biraz sıkılmış tüp de doldurulmadan güvenilir değildir.

Kullandıktan sonra ne yapmalı?

Tüpü ne kadar az kullanmış olursanız olun, hemen doldurtun ya da yenisiyle değiştirin. Tetik bir kez sıkıldığında vana tam kapanmayabilir ve tüp kısa sürede basıncını kaybeder. Kullanılan tüpü, yanlışlıkla dolu sanılmaması için yerine asmayın. Dolum süreçleri için yangın tüpleri kaç yılda bir doldurulur yazımıza bakabilirsiniz.

Kullanım bilgisini canlı tutun

Kullanma talimatı tüpün etiketinde yazar, ama yangın anında okunacak bir metin değildir. Tüpü aldığınız gün etiketini okuyun ve ev halkına ya da çalışanlara adımları gösterin. İş yerlerinde çalışanlara düzenli yangın eğitimi verilmesi ve tatbikat yapılması, tüpün kendisi kadar önemlidir. Tüplerin herkesin görebileceği ve kolayca ulaşabileceği yerde durması için yangın tüpü nereye ve kaç cm yükseğe asılır yazımıza göz atın.

Sık sorulan sorular

Yangın tüpü kaç saniye püskürtür?

Kapasiteye ve tipe göre değişir. 1–2 kg’lık tüpler birkaç saniye içinde boşalır, 6 kg’lık kuru tozlu tüpler genellikle 15 saniye civarında püskürtür. Kesin süre tüpün etiketinde yazar. Bu kısa süre, tüpün doğru yere ve kesintisiz sıkılmasının neden bu kadar önemli olduğunu gösteriyor.

Yangın tüpünü ters çevirerek kullanmak gerekir mi?

Hayır. Günümüzdeki basınçlı (stored pressure) tüpler dik tutularak kullanılır. Ters çevirmek, itici gazın tozdan önce boşalmasına yol açabilir.

Yangın tüpü kaç metreden sıkılır?

Kuru tozlu ve köpüklü tüplerde genellikle 2–3 metre, CO₂ tüplerinde biraz daha yakından, 1–2 metre. Etiketteki kullanım talimatında tavsiye edilen mesafe yazar.

Yangın tüpü kullanırken maske gerekir mi?

Küçük bir başlangıç yangınına kısa süreli müdahalede gerekmez, ama dumanı ve tozu solumamaya çalışın. Duman nefes almayı zorlaştıracak kadar yoğunsa zaten müdahale etmemeli, ortamı terk etmelisiniz.

Yangın tüpüyle tatbikat yapılabilir mi?

Evet, ama dolum tarihi yaklaşmış tüplerle ve açık alanda, eğitimli biri gözetiminde. Kullanılan tüp sonrasında mutlaka doldurulmalıdır.

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Her zaman önce 112’yi arayın ve kendi güvenliğinizi riske atmayın. Tüpünüzün özel kullanım talimatı etiketinde yazar.