Yangın tüpleri içindeki söndürücü maddeye göre ayrılır ve her biri farklı yangın sınıflarında işe yarar. En yaygın beş çeşit şunlardır: kuru kimyevi tozlu (KKT/ABC), karbondioksitli (CO₂), köpüklü, su bazlı eko biyolojik ve halokarbonlu (temiz gazlı). Metal yangınları için kullanılan kuru metal tozlu tüpler ve ticari mutfaklar için davlumbaz söndürme sistemleri ise özel ihtiyaçlar içindir. Ev, ofis, apartman ve araçların büyük çoğunluğu için doğru seçim ABC kuru kimyevi tozlu tüptür.
Ama “her yere ABC tozlu tüp koy” demek de her zaman doğru değil. Sunucu odasına toz püskürtürseniz yangını söndürürsünüz ama cihazları da kaybedebilirsiniz. Bu yazıda önce yangın sınıflarını, sonra her tüp çeşidinin neyi söndürüp neyi söndüremediğini ve hangi mekâna hangisinin uyduğunu anlatıyoruz.
Önce yangın sınıflarını bilmek gerekir
Tüp seçimi, o mekânda ne tür bir yangın çıkabileceğine göre yapılır. Yangınlar yanan maddeye göre sınıflara ayrılır ve tüplerin üzerinde de bu sınıfların harfleri ve sembolleri yazar:
| Sınıf | Yanan madde | Örnek |
|---|---|---|
| A (üçgen) | Katı maddeler | Odun, kâğıt, kumaş, plastik, mobilya |
| B (kare) | Yanıcı sıvılar | Benzin, mazot, boya, tiner, makine yağı |
| C (daire) | Yanıcı gazlar | Doğalgaz, LPG, propan, bütan |
| D (yıldız) | Yanabilen metaller | Magnezyum, alüminyum tozu, sodyum, lityum |
| F | Pişirme yağları | Fritöz ve tavadaki kızgın yağ |
Elektrik yangınları ayrı bir sınıf olarak da anılır. Aslında yanan şey kablo izolesi ya da cihaz gövdesidir; tehlike, söndürücünün elektriği iletmesidir. Bu yüzden elektrikli ortamlarda iletken olmayan söndürücüler (kuru toz, CO₂, temiz gaz) kullanılır ve mümkünse önce elektrik kesilir.
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) Madde 99 da tüp tipini bu sınıflara bağlar: A sınıfı yangın riski olan yerlerde çok maksatlı kuru kimyevi tozlu veya sulu, C sınıfında kuru kimyevi tozlu veya karbondioksitli, D sınıfında kuru metal tozlu söndürücü bulundurulur. Hastane, huzurevi, anaokulu gibi yerlerde ise sulu veya temiz gazlı söndürücüler tercih edilmelidir.
Yangın tüpü çeşitleri ve özellikleri
| Çeşit | Söndürdüğü sınıflar | Güçlü yanı | Zayıf yanı |
|---|---|---|---|
| Kuru kimyevi tozlu (ABC) | A, B, C | Çok amaçlı, ekonomik, en yaygın tip | Ortamı tozla kirletir, elektroniğe zarar verebilir |
| Karbondioksitli (CO₂) | B, elektrik | Kalıntı bırakmaz, iletken değil | Katı madde yangınında zayıf, açık havada etkisiz |
| Köpüklü | A, B | Sıvı yangınında yüzeyi örter, tekrar alevlenmeyi önler | Elektrikli ortamda dikkat ister, donmaya hassas |
| Su bazlı eko biyolojik | A, B | Kirletmez, insan sağlığı açısından daha güvenli | Elektrikli ortam ve metal yangını için değil |
| Halokarbonlu (temiz gaz) | A, B, C, elektrik | Kalıntısız, hassas cihazlar için ideal | Pahalı |
| Kuru metal tozlu | D | Metal yangınına özel | Sadece metal işleme gibi özel alanlar için |
1. Kuru kimyevi tozlu (KKT, ABC) yangın tüpü
Piyasada en çok görülen yangın tüpüdür. İçinde genellikle monoamonyum fosfat esaslı ince bir toz ve onu dışarı iten azot gazı bulunur. Toz, yanan yüzeyi örterek ve yanma zincir reaksiyonunu keserek söndürür. A, B ve C sınıfı yangınların hepsinde kullanılabildiği için “çok maksatlı” olarak anılır.
- Nerede kullanılır: Ev, apartman, ofis, mağaza, depo, fabrika, araç. BYKHY’deki “her 250/500 m² için 1 adet 6 kg” kuralının temel tüpü budur.
- Kapasiteler: 1, 2, 6, 12 kg ve tekerlekli 25, 50 kg.
- Dikkat: Püskürtüldüğü ortamı yoğun bir toz bulutuyla kaplar; kapalı küçük alanlarda görüşü düşürür. Toz nem çekip aşındırıcı olabildiği için elektronik cihazlarda kalıcı hasar bırakabilir.
Ayrıntılar: kuru kimyevi tozlu yangın tüpü ve 6 kg ABC yangın tüpü.
2. Karbondioksitli (CO₂) yangın tüpü
İçinde basınç altında sıvılaştırılmış karbondioksit vardır. Püskürtüldüğünde ortamdaki oksijeni uzaklaştırır ve çok soğuk olduğu için yanan yüzeyi soğutur. Hiçbir kalıntı bırakmaz ve elektriği iletmez. Gövdesi kalın çelikten olduğu için aynı kapasitedeki tozlu tüpten daha ağırdır; manometresi yoktur, doluluğu tartılarak anlaşılır.
- Nerede kullanılır: Sunucu ve bilgi işlem odaları, elektrik panoları, laboratuvarlar, jeneratör ve trafo odaları, mutfaklardaki elektrikli cihazların yanı.
- Dikkat: Kâğıt, kumaş gibi katı madde yangınlarında koru söndüremeyebilir; ateş yeniden canlanabilir. Rüzgârlı açık alanda gaz hemen dağılır. Kapalı küçük odalarda kullanıldıktan sonra ortam havalandırılmalıdır. Hortum ucundaki korna çok soğur; çıplak elle tutulmaz.
Ayrıntılar: karbondioksitli CO₂ yangın tüpü.
3. Köpüklü yangın tüpü
Su ile köpük konsantresi karışımı içerir. Püskürtüldüğünde yanan sıvının üzerinde bir köpük örtüsü oluşturur, buharların çıkmasını engeller ve yüzeyi soğutur. Bu yüzden özellikle akaryakıt, boya, tiner gibi yanıcı sıvıların bulunduğu yerlerde etkilidir; katı madde yangınlarında da kullanılabilir.
- Nerede kullanılır: Akaryakıt istasyonları, boya atölyeleri, oto servisleri, kimyasal depolar.
- Dikkat: Su bazlı olduğu için elektrikli ortamlarda üreticinin elektrik testine ve etiketteki uyarılara mutlaka bakılmalıdır. Çok soğuk ortamlarda donabilir.
4. Su bazlı eko biyolojik yangın tüpü
Köpüklü tüplerin daha yeni ve çevre dostu bir türüdür. İçindeki söndürücü madde su bazlıdır, doğada parçalanabilir ve püskürtüldüğü yeri tozlu tüp gibi kirletmez. Bu özellikleriyle BYKHY’nin hastane, huzurevi ve anaokulu gibi yerler için tercih ettiği “sulu” söndürücüler arasındadır.
- Nerede kullanılır: Okul ve kreşler, hastaneler, oteller, alışveriş merkezleri, ofisler, ev.
- Kapasiteler: 2, 6, 9 litre ve tekerlekli 50 litre.
Ayrıntılar: köpüklü eko biyolojik yangın tüpü.
5. Halokarbonlu (temiz gazlı) yangın tüpü
Eskiden kullanılan halon gazının yerine geliştirilen HFC-236fa gibi gazlar içerir. CO₂ gibi kalıntı bırakmaz ve elektriği iletmez, ama katı madde yangınlarında da daha etkilidir. Değerli ve hassas ekipmanın bulunduğu, tozun kabul edilemeyeceği yerler için uygundur; dezavantajı fiyatıdır.
- Nerede kullanılır: Müzeler, arşivler, uçak ve tekne kabinleri, tıbbi cihaz odaları, veri merkezleri.
6. Kuru metal tozlu (D sınıfı) yangın tüpü
Magnezyum, alüminyum tozu, sodyum, lityum gibi yanabilen metallerin yangını için özel üretilir. Bu yangınlara su ya da standart ABC tozu ile müdahale etmek tehlikelidir. Metal işleme atölyeleri ve bazı laboratuvarlar dışında pek ihtiyaç duyulmaz.
Yerinize göre doğru tüpü birlikte seçelim
Mekânınızın türünü ve m²’sini girin, yönetmeliğe göre hangi tipten kaç adet gerektiğini görün. Kararsız kaldıysanız arayın, birlikte bakalım.
Mekâna göre hangi yangın tüpü seçilmeli?
| Mekân | Önerilen tüp |
|---|---|
| Ev | 2 veya 6 kg ABC kuru tozlu; mutfak için ek olarak yangın battaniyesi |
| Araç | 1 veya 2 kg ABC kuru tozlu (binek araçta yasal alt sınır 1 kg) |
| Apartman ve site | Katlarda 6 kg ABC; kapalı otopark ve kazan dairesinde tekerlekli tip |
| Ofis | Koridorlarda 6 kg ABC veya eko biyolojik; sunucu ve pano odasında CO₂ |
| Okul, kreş, hastane | Su bazlı eko biyolojik veya temiz gazlı |
| Restoran mutfağı | Taşınabilir tüplere ek olarak davlumbaz içi otomatik söndürme sistemi |
| Depo ve fabrika | 6 kg ABC; geniş alanlarda 25–50 kg tekerlekli |
| Akaryakıt istasyonu, boya atölyesi | Köpüklü ve ABC kuru tozlu, tekerlekli tipler |
| Elektrik panosu | CO₂; pano içinde otomatik söndürme |
Ticari mutfaklar için davlumbaz söndürme sistemi, elektrik panoları için pano içi otomatik söndürme sayfalarımıza bakabilirsiniz. Tüplerin nereye ve hangi yüksekliğe asılacağını ise yangın tüpü nereye ve kaç cm yükseğe asılır yazımızda anlattık.
Kızgın yağ yangınına dikkat
Tavadaki ya da fritözdeki yağ alev aldığında asla su dökülmez. Su, kızgın yağın altında anında buharlaşır ve yanan yağı etrafa püskürterek alevi büyütür. Evde böyle bir durumda ocağı kapatıp tavanın üzerine kapak ya da yangın battaniyesi örtmek en güvenli yoldur. Ticari mutfaklarda ise yağ yangınları için tasarlanmış ıslak kimyasallı sistemler kullanılır.
Tüp alırken etikette nelere bakılmalı?
- Yangın sınıfı harfleri: A, B, C sembolleri tüpün hangi yangınlarda kullanılabileceğini gösterir.
- Söndürme performansı: Etikette “27A 144B C” gibi kodlar yazar. Rakam büyüdükçe söndürebildiği yangın büyür; aynı kilogramdaki iki tüpü karşılaştırırken işe yarar.
- Standart ve belge: Taşınabilir tüplerin TS 862-EN 3, tekerlekli tüplerin TS EN 1866 kalite belgeli olması yönetmelik gereğidir.
- Kullanma talimatı ve dolum tarihi: Etikette okunur olmalıdır. Dolum süreleri için yangın tüpleri kaç yılda bir doldurulur yazımıza bakın.
Sık sorulan sorular
KKT yangın tüpü nedir?
KKT, “kuru kimyevi tozlu” anlamına gelir. İçinde ABC sınıfı yangınları söndürebilen kuru toz bulunan, en yaygın kullanılan yangın tüpü tipidir.
ABC yangın tüpü ne demek?
A (katı), B (sıvı) ve C (gaz) sınıfı yangınların üçünde de kullanılabilen tüp demektir. Genellikle kuru kimyevi tozlu tüpler için kullanılır.
Elektrik yangını hangi tüple söndürülür?
Elektriği iletmeyen söndürücülerle: karbondioksitli (CO₂), kuru kimyevi tozlu veya temiz gazlı tüplerle. Hassas elektronik cihazlar varsa kalıntı bırakmadığı için CO₂ ya da temiz gazlı tüp tercih edilir. Mümkünse müdahaleden önce elektrik kesilmelidir.
Ev için en iyi yangın tüpü hangisi?
Çoğu ev için 2 veya 6 kg ABC kuru kimyevi tozlu tüp yeterlidir. Toz bırakmasını istemiyorsanız su bazlı eko biyolojik tüp iyi bir alternatiftir. Mutfak için yanına bir yangın battaniyesi eklemenizi öneririz.
CO₂ tüpü evde kullanılır mı?
Kullanılabilir, ama evdeki yangınların çoğu kumaş, mobilya gibi katı madde yangınıdır ve CO₂ bunlarda zayıf kalır. Ev için tek tüp alacaksanız ABC tozlu ya da eko biyolojik tüp daha doğru seçimdir.
Dayanak: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Madde 99; TS 862-EN 3 taşınabilir yangın söndürücüler ve TS EN 1866 tekerlekli yangın söndürücüler standartları.
Yerinizde durum ne, birlikte bakalım
Yerinizin türünü ve m²'sini girin, yönetmeliğe göre hangi üründen kaç adet gerektiğini çıkaralım. İki dakika sürüyor, sonucu doğrudan teklife gönderiyor.